زمان تقریبی مطالعه: 11 دقیقه
 

جلال‌زاده مصطفی چلبی






جلال‌زاده‌ مصطفی‌ چلبی‌، دولتمرد و مورخ‌ عثمانی‌ در قرن‌ دهم‌، معروف‌ به‌ قوجه‌ نِشانْجی‌ (= طغرایی‌ کبیر)می باشد.


۱ - بیوگرافی جلال‌زاده‌ مصطفی‌ چلبی‌



جلال‌زاده‌ مصطفی‌ چلبی‌، در حدود ۸۹۶ در قصبه‌ طوسیه‌ قَسطَمونی ترکیه‌ به‌دنیا آمد.بزرگ‌ترین‌ پسر از سه‌ پسر عالم‌ و صاحب‌ قلم‌ قاضی‌ جلال‌ طوسیه‌لی‌ (متوفی‌ ۹۳۵) بود. در زادگاه‌ خود و نیز در استانبول‌ تحصیل‌ کرد

۲ - برخی مناصب جلال زاده



و در ۹۲۲ کاتبِ دیوان‌ همایون‌شد.
[۱] کنه‌الاخبار.
[۲] مصطفی‌ جلال‌زاده‌، طبقات‌ الممالک‌ و درجات‌ المسالک‌، مقدمه‌ کاپرت‌، ص‌۴،چاپ‌ پتراکاپرت‌، چاپ‌ عکسی‌ ویسبادن‌ ۱۹۸۱.

او، به‌ سبب‌ حسن‌ کتابت‌ و ابراز لیاقت‌ ، محلّ توجه‌ و اعتماد سلطان‌ سلیم‌ اول‌ (حک: ۹۱۸ـ۹۲۶) قرار گرفت‌ و عهده‌دار نگارش‌ بعضی‌ از فرمانها و بروات‌ محرمانه‌ سلطان‌ شد.

۳ - تذکره‌نویسی‌ جلال زاده



وظیفه‌ تذکره‌نویس ی‌ پیری‌ محمدپاشا، صدراعظم‌، را نیز شش‌ سال‌ برعهده‌ داشت‌.
ابراهیم‌پاشا هم‌ که‌ در ۹۲۹ جانشین‌ پیری‌محمدپاشا شد، به‌ توصیه‌ سلطان‌ سلیمان‌ قانونی‌ (حک: ۹۲۶ـ۹۷۴)، جلال‌زاده‌ را در مقام‌ خود ابقا کرد و جلال‌زاده‌، به‌ سبب‌ کمکهایش‌ در امور دیوانی‌ به‌ صدراعظم‌ کم‌تجربه‌، بیش‌ از پیش‌ موردتوجه‌ قرار گرفت‌، چنانکه‌ در ۹۳۱، که‌ ابراهیم‌پاشا برای‌ آرام‌ کردن‌ شورشی‌ در مصر ، به‌ آنجا رفت‌، وی‌ را نیز به‌عنوان‌ کاتب‌السّرّ همراه‌ خود برد.

۴ - تدوین‌ قانون‌نامه‌ مصر



جلال‌زاده‌ در رتق‌ و فتق‌ امور، به‌ویژه‌ تدوین‌ قانون‌نامه‌ مصر، چنان‌ خدماتی‌ کرد که‌ بلافاصله‌ پس‌ از بازگشت‌ از مصر، به‌ مقام‌ رئیس‌الکُتّابی‌ ارتقا یافت‌
[۳] محمد طاهر بروسه ‌لی‌، عثمانلی‌ مؤلفلری‌، ج‌۳، ص‌۳۷، استانبول‌ ۱۳۳۳ـ ۱۳۴۲.
[۴] محمدبن‌ یحیی‌ عطائی‌، حدائق‌ الحقائق‌ فی‌ تکملة‌ الشقائق‌، ج۱، ص‌۱۱۳، در شقائق‌ نعمانیه‌ و ذیللری، چاپ‌ عبدالقادر اوزجان‌، استانبول‌: دارالدعوة‌، ۱۹۸۹.
و ده‌ سال‌ در این‌ مقام‌ بود.
در لشکر کشی‌ سلطان‌سلیمان‌ به‌ ایران‌ ــکه‌ به‌مناسبت‌ تصرف‌ عراق‌ عجم‌ و عراق‌ عرب‌ به‌ «سفر عراقین‌» معروف‌ شد
[۵] نصوح‌ مطراقچی‌، بیان‌ منازل‌، ج۱، ص‌۳۸ـ۵۲، ترجمه‌ و تعلیق‌ رحیم‌ رئیس‌نیا، تهران‌ ۱۳۷۹ش‌.
ــ سه‌ روز پس‌ از فتح‌ بغداد در آخر جمادی‌الاولی‌ ۹۴۱، با درگذشت‌ سیدی‌بیگ‌ نشانجی‌، جلال‌زاده‌ به‌ مقام‌ نشانجیگری‌ ارتقا یافت‌
[۶] محمدبن‌ یحیی‌ عطائی‌، حدائق‌ الحقائق‌ فی‌ تکملة‌ الشقائق‌، ج۱، ص‌۱۱۳، در شقائق‌ نعمانیه‌ و ذیللری، چاپ‌ عبدالقادر اوزجان‌، استانبول‌: دارالدعوة‌، ۱۹۸۹.
[۷] مصطفی ‌بن‌احمد عالی‌، کنه‌الاخبار، ج۱، ص‌۲۷۸.
[۸] احمد فریدون‌بیگ‌پاشا، منشآت‌السلاطین‌، ج‌۱، ص‌۵۹۲، (استانبول‌) ۱۲۷۴ـ۱۲۷۵.
که‌ از مقامهای‌ عالی‌ و حساس‌ دربار عثمانی‌ و مانند کار مستشاران‌ حقوقی‌ و معتمدان‌ دولت‌ بود.
[۹] ابراهیم پچوی، تاریخ پچوی، ج‌۱، ص‌۳۰.


۵ - قصیده فضولی درمدح مصطفی چلبی



در همان‌ ایامی‌ که‌ سلطان‌ سلیمان‌ در بغداد حضور داشت‌، فضولی‌ بغدادی‌ (متوفی‌ ۹۶۳) «قصیده‌ قلمیه‌ در مدح‌ مصطفی‌ چلبی‌» را سرود و به‌ جلال‌زاده‌ تقدیم‌ کرد که‌ در کتاب‌ کلیات‌ او
[۱۰] محمدبن‌ سلیمان‌ فضولی‌ بغدادی‌، کلیات‌ فضولی‌، ج۱، ص‌۴۷ـ۴۹، استانبول‌ ۱۳۴۲.
مندرج‌ است‌.
همچنین‌ «شکایتنامه‌» ای‌ «به‌خدمت‌ حضرت‌ نشانجی‌پاشا» جلال‌زاده‌ تقدیم‌ کرد که‌ متن‌ آن‌ در کلیاتش‌
[۱۱] محمدبن‌ سلیمان‌ فضولی‌ بغدادی‌، کلیات‌ فضولی‌، ج۱، ص‌۱۰۰ـ۱۰۳، استانبول‌ ۱۳۴۲.
آمده‌ است‌ جلال‌زاده‌ در راه‌ بازگشتِ قشون‌ عثمانی‌ از طریق‌ آذربایجان‌ به‌ استانبول‌، فرصت‌ یافت‌ قصاید ی‌ را که‌ شعرای‌ ایران‌ در مدح‌ سلطان‌ سلیمان‌ گفته‌ بودند، جمع‌آوری‌ کند و در تاریخ‌ وقایع‌ عهدسلیمان‌، به‌نام‌ طبقات‌ الممالک‌ و درجات‌ المسالک‌، ثبت‌ نماید.
جلال‌زاده‌ مصطفی‌ چلبی‌ ۲۳ سال‌ در مقام‌ نشانجیگری‌ بود.

۶ - وظایف‌ عمده‌ نشانجی‌



وظایف‌ عمده‌ نشانجی‌ ــکه‌ کم‌وبیش‌ معادل‌ و مترادف‌ «صاحب‌ دیوان‌ انشا»، «صاحب‌ قلم‌ اعلی‌'»، «مُوَقِّع‌»، «توقیعی‌»، «طغرایی‌»، «طغرانویس‌» و «طغراکش‌ احکام‌» بودــ عبارت‌ بود از شرکت‌ در وضع‌ قوانین‌ و تحریرِ نامه‌ها، منشورها، عهدنامه‌ ها، احکام‌، فرمانها و بروات‌ پادشاه‌ و وزرا؛ از این‌رو، چیره‌دستی‌ در نگارش‌ منشآت‌ و آگاهی‌ بر جزئیات‌ قوانین‌ عرف ی و شرع ی‌ از لوازم‌ دارنده‌ این‌ مقام‌ بود.

۷ - عمده شهرت جلال زاده



جلال‌زاده‌ در هر دو زمینه‌ از سرآمدان‌ روزگار خود محسوب‌ می‌شد و شیوه‌ نگارش‌، اصطلاحات‌ و تعابیر و القاب‌ خاص‌ ابداعی‌ وی‌، دست‌کم‌ تا دهه‌های‌ نخست‌ قرن‌ یازدهم‌ در منشآت‌ و مراسلات‌ دیوان‌ همایون‌ رایج‌ بود
[۱۲] ابراهیم پچوی، تاریخ پچوی، ج‌۱، ص‌۳۱.
ولی‌ در زمان‌ تألیف‌ حدائق‌الحقایق‌ در دهه‌ پایانی‌ نیمه‌ اول‌ قرن‌ یازدهم‌ صور منشآت‌ وی‌، دستورالعمل‌ برای‌ کاتبان‌ دیوان‌ بود.
[۱۳] محمدبن‌ یحیی‌ عطائی‌، حدائق‌ الحقائق‌ فی‌ تکملة‌ الشقائق‌، ج۱، ص‌۱۱۴، در شقائق‌ نعمانیه‌ و ذیللری، چاپ‌ عبدالقادر اوزجان‌، استانبول‌: دارالدعوة‌، ۱۹۸۹.

بعدها، در تدوین‌ قانون‌نامه‌ها به‌ قانون‌نامه‌ جلال‌زاده‌، به‌عنوان‌ «واضع‌ قانون‌»، در دیوان‌ همایونی‌ استناد می‌شد.
وی‌ نه‌ تنها برای‌ هماهنگ‌ کردن‌ قوانین‌ عرفی‌ عثمانی‌ با یکدیگر، بلکه‌ برای‌ تطبیق‌ قوانین‌ عرفی‌ با اصول‌ و قوانین‌ شرعی‌ نیز از هیچ‌ کوششی‌ فروگذار نکرد.
در این‌ کار به‌ویژه‌ از نظریات‌ و راهنماییهای‌ ابوالسعود افندی‌ (متوفی‌ ۹۸۲) ــکه‌ از ۹۵۲ تا پایان‌ حیاتش‌ مسندنشین‌ باب‌ مشیخت‌ بود
[۱۴] محمدبن‌ یحیی‌ عطائی‌، حدائق‌ الحقائق‌ فی‌ تکملة‌ الشقائق‌، ج۱، ص‌۱۸۴، در شقائق‌ نعمانیه‌ و ذیللری، چاپ‌ عبدالقادر اوزجان‌، استانبول‌: دارالدعوة‌، ۱۹۸۹.
ــ برخوردار بود.
جلال‌زاده‌ در توسعه‌ و تکامل‌ قوانین‌ عثمانی‌، برای‌ تبدیل‌ شدن‌ آن‌ به‌ نظام‌ حقوق ی‌ اجرا شدنی‌ و کارا و افزایش‌ اعتبار آن‌، سهم‌ مهمی‌ داشت‌.
اقدامات‌ او باعث‌ اعطای‌ لقب‌ «قانونی‌» به‌ سلطان‌ سلیمان‌ دوم‌ شد.

۸ - القاب جلال زاده


جلال‌زاده‌ از آن‌ پس‌ با القابی‌ چون‌ «مفتی‌ قانون‌»، «قوجه‌ نشانجی‌».و «مشکل‌گشای‌ قانون‌ عثمانی‌»
[۱۵] محمدبن‌ یحیی‌ عطائی‌، حدائق‌ الحقائق‌ فی‌ تکملة‌ الشقائق‌، ج۱، ص‌۱۱۳، در شقائق‌ نعمانیه‌ و ذیللری، چاپ‌ عبدالقادر اوزجان‌، استانبول‌: دارالدعوة‌، ۱۹۸۹.
خوانده‌ می‌شد و اِقطاعی‌ معادل‌ سیصدهزار آ قچه ‌، که‌ تا آن‌ زمان‌ به‌ هیچ‌ نشانجی‌ داده‌ نشده‌ بود، به‌ وی‌ اختصاص‌ یافت‌.
جلال‌زاده‌ در ۹۶۴، احتمالاً به‌ نیرنگ ‌ رستم‌پاشا، صدراعظم‌ وقت‌، از نشانجیگری‌ معزول‌ شد،
[۱۶] مصطفی ‌بن‌احمد عالی‌، کنه‌الاخبار.
ولی‌ ده‌ سال‌ بعد، با درگذشت‌ جانشینش‌، محمدبیگ‌ عبدی‌زاده‌، و به‌ تصویب‌ دیوان‌ بزرگ‌ ــکه‌ به‌ مناسبت‌ مرگ‌ سلیمان‌ قانونی‌، در اواسط‌ ربیع‌الاول‌ ۹۷۴ برگزار گردیدــ مقام‌ از دست‌ داده‌ را و آن‌ را تا هنگام‌ مرگش‌ (ربیع‌الا´خر ۹۷۵) حفظ‌ کرد.
[۱۷] محمدبن‌ یحیی‌ عطائی‌، حدائق‌ الحقائق‌ فی‌ تکملة‌ الشقائق‌، ج۱، ص‌۱۱۴، در شقائق‌ نعمانیه‌ و ذیللری، چاپ‌ عبدالقادر اوزجان‌، استانبول‌: دارالدعوة‌، ۱۹۸۹.
«الهی‌ رحمت‌ایله‌ مصطفی‌یه‌» مادّه‌ تاریخ‌ فوت‌ اوست‌.
[۱۸] محمد طاهر بروسه ‌لی‌، عثمانلی‌ مؤلفلری‌، ج‌۳، ص‌۳۹، استانبول‌ ۱۳۳۳ـ ۱۳۴۲.

او در حیاط‌ مسجد ی‌ که‌ خود در محله‌ نشانجی‌ بنا کرده‌ بود، در کنار قبر برادرش‌، جلال‌زاده‌ صالح‌، که‌ از نظر فضل‌ و کتابت‌ تالی‌ خودش‌ بود، دفن‌ شد
[۱۹] محمد طاهر بروسه ‌لی‌، عثمانلی‌ مؤلفلری‌، ج‌۳، ص‌۳۸، استانبول‌ ۱۳۳۳ـ ۱۳۴۲.
.

۹ - آثار قلمی جلال زاده مصطفی چلبی



جلال‌زاده‌ مصطفی‌ چلبی‌ مؤلف‌ آثاری‌ در زمینه‌ تاریخ‌ و دین‌ و اخلاق‌ است‌ که‌ از آن‌ جمله‌ است‌:

۹.۱ - طبقات‌ الممالک‌ و درجات‌ المسالک‌،


۱) طبقات‌ الممالک‌ و درجات‌ المسالک‌، درباره‌ حوادث‌ دوران‌ سلطنت‌ سلطان‌ سلیمان‌ قانونی‌ تا ۹۶۴.این‌ اثر، که‌ در حدود ۹۴۱ به‌ پایان‌ رسیده‌ بود، بعدها در دوره‌ برکناری‌ جلال‌زاده‌ از نشانجیگری‌ تکمیل‌ شد.
طبقات‌، با آنکه‌ به‌ نثری‌ مصنوع‌ و آمیخته‌ به‌ نظم‌ نوشته‌ شده‌، به‌ سبب‌ در برداشتن‌ آگاهیهای‌ دست‌ اول‌ و دقیق‌، از منابع‌ مورخان‌ بعدی‌ عثمانی‌ بوده‌ است‌.
چاپ‌ عکسی‌ این‌ اثر به‌ همت‌ پترا کاپرت‌ در ۱۳۶۰ش‌/۱۹۸۱ در ویسبادنِ آلمان‌ انتشار یافت‌.

۹.۲ - مآثر سلیم‌خانی‌


۲) مآثر سلیم‌خانی‌ یا سلیم‌نامه‌، که‌ پس‌ از طبقات‌ الممالک‌ تألیف‌ گردید و درباره‌ سلطنت‌ سلیم‌ اول‌ است‌.
این‌ اثر نیز، به‌ سبب‌ نزدیک‌ بودن‌ مؤلف‌ به‌ سلطان‌ سلیم‌ و وقوف‌ بر امور محرمانه‌ دربار، در بردارنده‌ اطلاعات‌ دست‌ اول‌ است‌ و مانند طبقات‌ به‌ نثری‌ آمیخته‌ به‌ نظم‌ و البته‌ جانبدارانه‌ نوشته‌ شده‌، چنانکه‌ منکر قیام‌ سلیم‌ بر ضد پدر ش‌ گردیده‌ و از رقبا و مخالفان‌ سلیم‌ انتقاد کرده‌ است‌.
سیلیاکارزلیک‌، متن‌ انتقادی‌ مقدمه‌ و سیزده‌ فصل‌ اول‌ آن‌ را، که‌ درباره‌ دوره‌ پیش‌ از سلطنت‌ سلیم‌ است‌، با ترجمه‌ انگلیسی‌ ، در ۱۳۵۴ش‌/ ۱۹۷۵ به‌عنوان‌ رساله‌ دکتر ی‌ فراهم‌ آورده‌ است‌.
احمد اوغور و مصطفی‌ چوخادار نیز متن‌ آن‌ را به‌ زبان‌ اصلی‌، همراه‌ با ترجمه‌اش‌ به‌ زبان‌ ترکی امروزی‌، در ۱۳۶۹ش‌/ ۱۹۹۰ در آنکارا منتشر کرده‌اند.

۱۰ - آثار دینی‌ و اخلاقی‌ جلال‌زاده‌



آثار دینی‌ و اخلاقی‌ جلال‌زاده‌ به‌ این‌ قرار است‌:

۱۰.۱ - مواهب‌ الخلاّق‌ فی‌ مراتب‌ الاخلاق‌


مواهب‌ الخلاّق‌ فی‌ مراتب‌ الاخلاق‌ یا انیس‌السلاطین‌ و جلیس‌ الخواقین‌، مشتمل‌ بر ۵۴ باب‌ در موضوعات‌ اخلاقی‌، وی‌ آن‌ را در اواخر عمر خود تألیف‌ کرده‌ است‌ .
[۲۰] محمدبن‌ یحیی‌ عطائی‌، حدائق‌ الحقائق‌ فی‌ تکملة‌ الشقائق‌، ج۱، ص۱۱۴، در شقائق‌ نعمانیه‌ و ذیللری، چاپ‌ عبدالقادر اوزجان‌، استانبول‌: دارالدعوة‌، ۱۹۸۹.


۱۰.۲ - دلائل‌ نبوت‌ محمدی‌ و شمائل‌ فتوت‌ احمدی


دلائل‌ نبوت‌ محمدی‌ و شمائل‌ فتوت‌ احمدی‌، که‌ ترجمه‌ معارج‌ النبوة‌ فی‌ مدارج‌ الفتوة اثر ملامسکین‌ فراهی‌ یا هروی‌ ملقب‌ به‌ معین‌الدین‌
[۲۱] حاجی‌ خلیفه‌ ، ج‌۲، ستون‌ ۱۷۲۴
از فارسی‌ به‌ ترکی‌ است‌
[۲۲] محمد طاهر بروسه ‌لی‌، عثمانلی‌ مؤلفلری‌، ج‌۳، ص‌۳۹، استانبول‌ ۱۳۳۳ـ ۱۳۴۲.


۱۰.۳ - هدیة‌ المؤمنین


هدیة‌ المؤمنین، که‌ رساله‌ کوچکی‌ است‌ مشتمل‌ بر موضوعات‌ گوناگون‌ دینی‌؛

۱۰.۴ - جواهر الاخبار فی‌ خصائل‌ الاخیار


جواهر الاخبار فی‌ خصائل‌ الاخیار، که‌ ترجمه‌ زَهْرالکمام‌ ابوحفص‌ سراج‌الدین‌عمربن‌ ابراهیم‌ انصاری‌ از عربی‌ به‌ ترکی‌ و درباره‌ قصه‌ حضرت‌ یوسف‌ در قرآن‌ است‌
[۲۳] حاجی‌ خلیفه‌.،ج‌۲، ستون‌ ۹۶۱


۱۰.۵ - تاریخ‌ قلعه‌ استانبول‌ و معبد ایاصوفیه‌


تاریخ‌ قلعه‌ استانبول‌ و معبد ایاصوفیه‌ ، که‌ از فارسی‌ به‌ ترکی‌ ترجمه‌ شده‌ است‌؛

۱۰.۶ - ترجمه شاهنامه


و ترجمه‌ شاهنامه‌ به‌ نثر ترکی‌.
[۲۴] محمد طاهر بروسه ‌لی‌، عثمانلی‌ مؤلفلری‌، ج‌۳، ص‌۳۹، استانبول‌ ۱۳۳۳ـ ۱۳۴۲.


۱۱ - ذوق شعری جلال زاده



جلال‌زاده‌ شعر نیز می‌گفت‌ و به‌همین‌ مناسبت‌، شرح‌ حالش‌ با عنوان‌ تخلصش‌، «نشانی‌»، و نمونه‌هایی‌ از سروده‌هایش‌ در تذکره‌هایی‌ چون‌ تذکره‌ لطیفی ‌، گلشن‌ شعرا، مشاعرالشعرا، تذکره‌ قنالی‌زاده ، تذکره‌ بیانی، تذکره‌ سالم‌کنه‌الاخبارعالی‌
[۲۵] مصطفی ‌بن‌احمد عالی‌، کنه‌الاخبار، ج۱، ص‌۲۷۸ـ۲۷۹.
و تذکره‌ سهی‌بیگ‌
[۲۶] سهی بیگ، تذکره هشت بهشت، ج۱، ص‌۲۲ـ۲۳.
آمده‌ است‌.

۱۲ - اقوال مختلف در مورد دبوان جلال زاده



درباره‌ اینکه‌ آیا وی‌ دیوانی‌ داشته‌ یا نه‌، اتفاق‌نظر وجود ندارد.پچوی‌،
[۲۷] ابراهیم پچوی، تاریخ پچوی، ج‌۱، ص‌۳۰.
دیوان‌ او را از جمله‌ آثارش‌ به‌شمار آورده‌ و طاهربیگ‌ بروسه‌لی‌
[۲۸] محمد طاهر بروسه ‌لی‌، عثمانلی‌ مؤلفلری‌، ج‌۳، ص‌۳۹، استانبول‌ ۱۳۳۳ـ ۱۳۴۲.
به‌ وجود دیوانچه‌ او اشاره‌ کرده‌اند، ولی‌ کارزلیک‌ گفته‌ است‌ که‌ وی‌ دیوان‌ ندارد.
________________________________________

۱۳ - فهرست منابع‌



(۱) محمد طاهر بروسه ‌لی‌، عثمانلی‌ مؤلفلری‌، استانبول‌ ۱۳۳۳ـ ۱۳۴۲.
(۲) مصطفی‌ جلال‌زاده‌، طبقات‌ الممالک‌ و درجات‌ المسالک‌، چاپ‌ پتراکاپرت‌، چاپ‌ عکسی‌ ویسبادن‌ ۱۹۸۱.
(۳) حاجی‌ خلیفه‌.
(۴) محمدبن‌ یحیی‌ عطائی‌، حدائق‌ الحقائق‌ فی‌ تکملة‌ الشقائق‌، در شقائق‌ نعمانیه‌ و ذیللری، چاپ‌ عبدالقادر اوزجان‌، استانبول‌: دارالدعوة‌، ۱۹۸۹.
(۵) احمد فریدون‌بیگ‌پاشا، منشآت‌السلاطین‌، (استانبول‌) ۱۲۷۴ـ۱۲۷۵.
(۶) محمدبن‌ سلیمان‌ فضولی‌ بغدادی‌، کلیات‌ فضولی‌، استانبول‌ ۱۳۴۲.
(۷) نصوح‌ مطراقچی‌، بیان‌ منازل‌، ترجمه‌ و تعلیق‌ رحیم‌ رئیس‌نیا، تهران‌ ۱۳۷۹ش‌.
(۸) مصطفی ‌بن‌ احمد عالی‌ ،کنه‌الاخبار.
(۹) سهی بیگ، تذکره هشت بهشت.
(۱۰) ابراهیم پچوی، تاریخ پچوی.

۱۴ - پانویس


 
۱. کنه‌الاخبار.
۲. مصطفی‌ جلال‌زاده‌، طبقات‌ الممالک‌ و درجات‌ المسالک‌، مقدمه‌ کاپرت‌، ص‌۴،چاپ‌ پتراکاپرت‌، چاپ‌ عکسی‌ ویسبادن‌ ۱۹۸۱.
۳. محمد طاهر بروسه ‌لی‌، عثمانلی‌ مؤلفلری‌، ج‌۳، ص‌۳۷، استانبول‌ ۱۳۳۳ـ ۱۳۴۲.
۴. محمدبن‌ یحیی‌ عطائی‌، حدائق‌ الحقائق‌ فی‌ تکملة‌ الشقائق‌، ج۱، ص‌۱۱۳، در شقائق‌ نعمانیه‌ و ذیللری، چاپ‌ عبدالقادر اوزجان‌، استانبول‌: دارالدعوة‌، ۱۹۸۹.
۵. نصوح‌ مطراقچی‌، بیان‌ منازل‌، ج۱، ص‌۳۸ـ۵۲، ترجمه‌ و تعلیق‌ رحیم‌ رئیس‌نیا، تهران‌ ۱۳۷۹ش‌.
۶. محمدبن‌ یحیی‌ عطائی‌، حدائق‌ الحقائق‌ فی‌ تکملة‌ الشقائق‌، ج۱، ص‌۱۱۳، در شقائق‌ نعمانیه‌ و ذیللری، چاپ‌ عبدالقادر اوزجان‌، استانبول‌: دارالدعوة‌، ۱۹۸۹.
۷. مصطفی ‌بن‌احمد عالی‌، کنه‌الاخبار، ج۱، ص‌۲۷۸.
۸. احمد فریدون‌بیگ‌پاشا، منشآت‌السلاطین‌، ج‌۱، ص‌۵۹۲، (استانبول‌) ۱۲۷۴ـ۱۲۷۵.
۹. ابراهیم پچوی، تاریخ پچوی، ج‌۱، ص‌۳۰.
۱۰. محمدبن‌ سلیمان‌ فضولی‌ بغدادی‌، کلیات‌ فضولی‌، ج۱، ص‌۴۷ـ۴۹، استانبول‌ ۱۳۴۲.
۱۱. محمدبن‌ سلیمان‌ فضولی‌ بغدادی‌، کلیات‌ فضولی‌، ج۱، ص‌۱۰۰ـ۱۰۳، استانبول‌ ۱۳۴۲.
۱۲. ابراهیم پچوی، تاریخ پچوی، ج‌۱، ص‌۳۱.
۱۳. محمدبن‌ یحیی‌ عطائی‌، حدائق‌ الحقائق‌ فی‌ تکملة‌ الشقائق‌، ج۱، ص‌۱۱۴، در شقائق‌ نعمانیه‌ و ذیللری، چاپ‌ عبدالقادر اوزجان‌، استانبول‌: دارالدعوة‌، ۱۹۸۹.
۱۴. محمدبن‌ یحیی‌ عطائی‌، حدائق‌ الحقائق‌ فی‌ تکملة‌ الشقائق‌، ج۱، ص‌۱۸۴، در شقائق‌ نعمانیه‌ و ذیللری، چاپ‌ عبدالقادر اوزجان‌، استانبول‌: دارالدعوة‌، ۱۹۸۹.
۱۵. محمدبن‌ یحیی‌ عطائی‌، حدائق‌ الحقائق‌ فی‌ تکملة‌ الشقائق‌، ج۱، ص‌۱۱۳، در شقائق‌ نعمانیه‌ و ذیللری، چاپ‌ عبدالقادر اوزجان‌، استانبول‌: دارالدعوة‌، ۱۹۸۹.
۱۶. مصطفی ‌بن‌احمد عالی‌، کنه‌الاخبار.
۱۷. محمدبن‌ یحیی‌ عطائی‌، حدائق‌ الحقائق‌ فی‌ تکملة‌ الشقائق‌، ج۱، ص‌۱۱۴، در شقائق‌ نعمانیه‌ و ذیللری، چاپ‌ عبدالقادر اوزجان‌، استانبول‌: دارالدعوة‌، ۱۹۸۹.
۱۸. محمد طاهر بروسه ‌لی‌، عثمانلی‌ مؤلفلری‌، ج‌۳، ص‌۳۹، استانبول‌ ۱۳۳۳ـ ۱۳۴۲.
۱۹. محمد طاهر بروسه ‌لی‌، عثمانلی‌ مؤلفلری‌، ج‌۳، ص‌۳۸، استانبول‌ ۱۳۳۳ـ ۱۳۴۲.
۲۰. محمدبن‌ یحیی‌ عطائی‌، حدائق‌ الحقائق‌ فی‌ تکملة‌ الشقائق‌، ج۱، ص۱۱۴، در شقائق‌ نعمانیه‌ و ذیللری، چاپ‌ عبدالقادر اوزجان‌، استانبول‌: دارالدعوة‌، ۱۹۸۹.
۲۱. حاجی‌ خلیفه‌ ، ج‌۲، ستون‌ ۱۷۲۴
۲۲. محمد طاهر بروسه ‌لی‌، عثمانلی‌ مؤلفلری‌، ج‌۳، ص‌۳۹، استانبول‌ ۱۳۳۳ـ ۱۳۴۲.
۲۳. حاجی‌ خلیفه‌.،ج‌۲، ستون‌ ۹۶۱
۲۴. محمد طاهر بروسه ‌لی‌، عثمانلی‌ مؤلفلری‌، ج‌۳، ص‌۳۹، استانبول‌ ۱۳۳۳ـ ۱۳۴۲.
۲۵. مصطفی ‌بن‌احمد عالی‌، کنه‌الاخبار، ج۱، ص‌۲۷۸ـ۲۷۹.
۲۶. سهی بیگ، تذکره هشت بهشت، ج۱، ص‌۲۲ـ۲۳.
۲۷. ابراهیم پچوی، تاریخ پچوی، ج‌۱، ص‌۳۰.
۲۸. محمد طاهر بروسه ‌لی‌، عثمانلی‌ مؤلفلری‌، ج‌۳، ص‌۳۹، استانبول‌ ۱۳۳۳ـ ۱۳۴۲.


۱۵ - منبع



دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «جلال‌زاده مصطفی‌چلبی »، شماره۴۷۶۸.    


رده‌های این صفحه : تراجم | حکومت عثمانی | مورخین




آخرین نظرات
کلیه حقوق این تارنما متعلق به فرا دانشنامه ویکی بین است.